Radio Interview with Arnold Clavio and Ali Sotto on DZBB


Arnold Clavio: Senator Bongbong Marcos, good morning. Si Igan ito at si Ali.

Sen. Bongbong: Hello, good morning.

Ali Sotto: Senator Bongbong, live po tayo sa DZBB, good morning.

Sen. Bongbong: Good morning Arnold at Ali at good morning sa lahat ng mga nakikinig.

Clavio: Napakinggan niyo ba yung parang taped conversation niyo with Secretary Deles?

Sen. Bongbong: Oo narinig ko. At last week, dahil lumalabas nga yung mga balita ng ganitong klaseng tape kaya’t nagulat na lang kaming lahat at hindi naman siguro dapat ginawa yan at hindi tama. Mahirap naman na gagawin naming ang trabaho naming kung hindi kami nakakatiyak na at least may kaunting security at privacy. Pero ayan ang nangyari.

Clavio: Anong initial investigation niyo. Sa office niyo ba ito nangyari, Senator?

Sen. Bongbong: Oo, dahil ito’y isang biglaang meeting na nangyari nung Lunes ng 26th of January nandun si Secretary Deles, ito yung Monday after the Mamasapano at nandun si Secretary Deles dahil meron kaming hearing tungkol nga sa BBL at pagkatapos ng hearing sabi niya magusap tayo. Sabi ko nandun lang ako opisina ko. A meron daw siyang gagawin so pagkatapos pupuntahan ako. Di pinuntahan ako at habang pinuntahan ako, may kausap din ako at tinigil ko muna yung meeting namin at kami si Secretary Deles ang nagusap.

Sotto: Kayo sa opisina, tanong ko lang yung protocol ninyo pagkunwari pumapasok yung inyong mga ka meeting, di niyo pinasusurrender yung cellphone, kasi sabi niyo nga wala akong recording equipment sa aking opisina so imposible namang manggaling sa partido niyo. Pero ang dali na ngayon Senator kasi cellphone lang ngayon may mga voice memo app lang…

Sen. Bongbong: Talaga. Kasi nasa gitna kami ng mga iba’t ibang meeting, pero habang naghahantay para makipagkita sa akin, so andaming tao talaga ang nakaabang hindi man lang naming sinara yung pintuan ng opisina e kayat mahirap talagang malaman kung saan nanggaling yon pero. Para naman sa akin e siguro ang problema e dapat yung mga meeting na ganyan ay hindi naman rinerelease hanggat may permiso sa yung mga na record. Pero ang nangyari dito ay basta’t nilabas na lang. Pero wala naman sigurong ano, dahil wala naman kaming nasabi na hindi naming paulit ulit na sinabi ng kasalukuyang dalawa or tatlong Linggo hanggang ngayon.

Sotto: Actually ang nalalagay sa hot water ay si Secretary Deles because ang perception ay masyadong passionate ang kanyang defense sa MILF (Arnold, parang sinisisi yung SAF).

Sen. Bongbong: Well oo kasi nung una e ganun naman talaga ang naging assessment, na ang may kasalanan dahil hindi nag coordinate yung SAF pero siguro dahil si Secretary heavily invested in this BBL at ang tagal tagal na nilang trinatrabaho ito so talaga I suppose inaalala lang niya na di matutuloy. Pero hindi kami nagkaka agree e dahil sinabi ko sa kaniya hindi naman pwede basta’t ituloy ito, hindi naman natin pwedeng sabihin na parang walang nangyari e. Kaya’t sabi namin we have to find a way to move forward yun ang aming pinag meetingan.

Clavio: Senador, kung hindi naman ganun ka sensitibo ang mga pinagusapan ninyong dalawa diyan sa taped conversation na yan, pwedeng bang sabihin na kasi ang dating parang siya ang tinetape, hindi ba namang parang ikaw naman ang nirerecord?

Sen. Bongbong: Well hindi ko na malaman dahil hindi ko siguro pansamantala lang naman siguro yung isang tao so inisip niya irecord ko na lang ito. I suppose siguro dapat mas maingat kami so nag apologize ako kay Secretary Deles dahil opisina ko yon e, dapat naman e pagpapasok siya doon at nakipag meeting sa akin e dapat nakakasiguro siya na hindi magkakaproblema mulit. Again kagaya nang sinabi ko, I suppose we both stand by what we said on that tape dahil wala namang pagbabago nga sa aming mga positions mula noon hanggang ngayon. Pero you know yung mga private conversations, dahil kung minsan yung mga sinasabi ay mga speculative. Kagaya ng sabi ko yung pinaguusapan namin ay anong gagawin natin ngayon dahil nangyari itong Mamasapano, anong gagawain natin dito sa BBL. Yun ang basic na pinagusapan namin.

Sotto: Ang mainit na pinaguusapan , I’d like to preface by saying na kung minsan kapag naririnig mo lang sa audio, iba yung dating kesa kayo mismo ang kaharap ni Secretary Deles at nakikita niyo talaga yung kanyang expression, yung gestures niya. I will center doon sa sinasabi na short of calling the SAF commandos the enemy, in her passionate defense of the MILF. Ganun ba ang dating sa inyo?

Sen. Bongbong: Kung titingnan niyo yung recording hindi talaga kami nag agree dahil gusto niya ituloy yung pagaaral at hearing sa BBL hanggang ngayon e sa aking palagay papaano naman natin itutuloy yan sa ganitong pangyayari, kaya nga natin ginagawa yung BBL e para nga hindi na mangyari eto. Ibig sabihin yung ginagawa nating BBL yung pinirmahan na ceasefire e may problema kayat kailangan nating pagaralan yung problemang yon para ayusin natin. Yun lang naman ang punto ko sabi ko e hindi natin magagawa na parang walang nangyari. Kung ipapasa natin ang BBL maaaring mangyari ulit ito kundi nating baguhin.

Clavio: Pero after nung conversation po kay Secretary Deles, Senador bigla eto nakikinig ka sa statement ni Iqbal sa hearing .. Ali interjects with “we are revolutionary organization dahil you were the one who brought that up. Naging mabigat…

Sen. Bongbong: Isipin mo nangyari na nga ito at nangyari na ang Mamasapano, na massacre yung ating mga pulis at parang palaban pa ang dating ng sulat kayat nagulat kaming lahat. At sabi ko akala ko ba ceasefire tayo bakit sinasabi ngayon ninyo na revolutionary organization. Hindi masyado yung term na revolutionary organization kung hindi ganito kami noon kaya nabuhay ang MILF at ganun pa rin kami ngayon. Ibig sabihin binuo yung MILF para gerahin ang gobyerno, ibig sabihin ginigera pa rin namin ang gobyerno di pa kami nagbabago. Ikako e ang haba haba na ng peace process, ang dami ng pinagusapan, nilagdaan na yung peace agreement, ginagawa na nga namin yung BBL hindi pa rin kayo aatras doon sa pagyera sa gobyerno? Yun lang naman ang kinaclaro ko. Basta’t nagulat lang talaga ako because parang walang pinagbago ang MILF mula ng sila’y binuo para labanan ang gobyerno.

Sotto: Importante bang ma klaro kung ano ba yung status ng mga MILF for now, kasi I think Secretary Deles was saying for as long as she agreed, na for as long as hindi napapasa yang BBL e talagang rebel forces pa rin yan mga iyan?

Sen. Bongbong: Yun ang kinakatakutan namin dahil ibig sabihin ng rebel forces nakikipaglaban pero dapat nga hindi naman siguro kailangan sabihin yon sa ganung klaseng pagkasabi very provocative yon e nasa peace process nga tayo e dapat magaan muna ang salita natin dahil katatapos lang ng massacre sa Mamasapano involved ang MILF at sila mismo nagsabi na kasama sila sa pagpatay sa mga pulis. E sabi naming e papaano naman yan e ibig sabihin yan pa rin ang inyong gagawin hanggang ipasa ang BBL. Para namang, hindi naman pwede magkaroon ng peace process na under the threat of war, threat of violence. Di ba kaya natin ginagawa ito para matigil lahat yan, hindi bago kayo makipagusap e kailangan itigil niyo muna yung laban at saka tayo magusap. Hanggat ginegera mo pa kami, ginegyera niyo pa yung gobyerno ng Pilipinas e mahirap magkaprogreso sa peace process kaya naman nagkaganito ngayon ay dahil sa mga ganyang klase ng salita. Ang problema ngayon ang BBL ay, yung taongbayan di na lamang yung mga legislators kundi ang taumbayan mismo ay nawalan na ng tiwala di lamang sa mga individuals kundi sa peace process mismo. E hindi tama yon dahil hindi natin dapat bayaan ang peace process. Lahat naman tayo ang habol natin kapayapaan para sa Muslim Mindanao.

Clavio: Anong reaction niyo ng ang chairman mismo ng MILF e, nakikiusap ba o nanawagan sa kongreso na ipasa yang BBL na wala kayong gagawin na pagbabago, Senator?

Sen. Bongbong: Oo yun naman ang naging sulat ni Chairman Iqbal na pinadala sa kongreso. Kasi marami na rin kaming nakita na kailangang baguhin. Kami naman ang sinasabi ko dahil legislator kami hindi naman pwedeng gumawa ng isang batas o pumasa ng isang batas na alam naming na illegal o unconstitutional o unenforceable. Pagkaganun e sayang naman kung magpapasa tayo ng BBL at tapos unconstitutional din pala, di nawala din, kung illegal e wala ganoon din naman ang mangyayari at kung unenforceable e wala ding mangyayari. So kailangan gawin naming ang trabaho namin. As legislators we write laws, we have to make sure that the laws are effective para dun sa ating gustong gawin. And so ang pinaguusapan naming mga senador, mga congressmen e sabi namin papaano ang gagawin natin dahil kung masyado daw lumayo doon sa framework agreement ay hindi na tatanggapin ng MILF. Ika naman namin we cannot in good conscience pass a law na alam namin ay illegal, unconstitutional, unenforceable. Gusto nga namen gumawa ng batas na talagang magdadala ng kapayapaan at effective. In fact, what we are trying to do, trying to make the BBL perfect para talagang may kapayapaan.

Sotto: For the sake of argument, kahit na ipasa niyo ng walang pagbabago, kahit maipasa niyo later on may kekwestyon sa Supreme Court, babarelin din ng Korte Suprema.

Sen. Bongbong: Ganun din, kaya nga. Bakit pa natin ipapasa? Kung alam naman natin na di papasa sa constitutional test, yun ang mga nagiging usapusapan sa amin. Basta’t titingnan naming and will take note of course kung ano ang sinabi ni Chairman Iqbal at ni Chairman Murad pero kailangan namin Gawain ang trabaho namen. Kung talagang nakikita namen na hindi practical, hindi pupwede yung mga prinpropose na mekanismo sa BBL e kailangan naming baguhin yon para maging effective, para maabot na nga yung ating kapayapaan na matagal na nating hinahanap.

Clavio: Senador, para maunawaan lang ng mga nakikinig ha, ano na ang status ngayon sa senado, dahil hindi ko kayo pwedeng tanungin sa kamara e, ano ang status ng BBL sa senado. Kung isang pasyente ito na sa ICU ba, na sa recovery room ba o nasa morgue na?

Sen. Bongbong: Ay hindi naman ito’y nagpapahinga lamang dahil kailangan muna nating malaman kung ano ba talaga ang nangyari sa Mamasapano, kung ano man ang mga naging, dapat kasi meron tayong mechanism na para yung pagcoordinate at pagusap usap sa bawat panig, ay dapat meron tayong mechanism for that pero yung mechanism e walang nangyari e hindi naging effective dahil nagkaroon na nga ng massacre. Ang unang unang hakbang ay malaman kung ano ba talagang nangyari sa magkabilang panig ha. Kayat iniimbistagahan din yung chain of command ng PNP, tapos yung relasyon ng PNP at AFP, tapos sa side naman ng MILF ay marami tayong kailangang malaman at iklaro dahil unang una ang BIFF ba at MILF ay talagang hiwalay ba yan o sila ba’y nagiisang grupo na naguugnay, nagcocoordinate. Yon ang mga tanong na yan. Sinasabi ng MILF di sila konektado sa BIFF pero mahirap paniwalaan dahil nandun sila sa kampo e, daang daang armadong tao na sa loob ng kampo mo ibig sabihin hindi ka naman magpapapasok ng ganong klaseng pwersa kung wala kang tiwala doon sa pinapapasok mo. Kaya’t kailangan maliwanag itong mabuti kayat yan ang kasama sa paguusap namen.

Sotto: Pagkatapos kasi ng factual na investigation, ang isa sa mga layunin is to have the, kung sino yung mga salarin ay to hold them accountable for their actions. Madali kamo yon sa parte ng military, mga sundalo pero papaano, kasi sabi ni Secretary Deles, best parties pati yung SAF hold them accountable, pero how do you hold naman the rebels accountable, kung parehong panig ang pananagutin mo kung mali naman ang kanilang maling ginawa, Senator?

Sen. Bongbong: Well, isipin naman natin ang pangyayari. Wala namang minassacre ang SAF, sila ang minassacre. Ang nagmassacre MILF at BIFF so kailangan malaman natin kung bakit nila ginawa yon. Hindi naman sila pinapasok ng SAF, hindi naman inaatake ang kampo nila, dinudukot lang sana nila itong si Marwan at saka yung Usman.

Clavio: Na bakit nandun din?

Sen. Bongbong: Aarestuhin nila at isiserve nila yung arrest warrant. So hindi pantay ang usapang ito at siyempre may pananagutan din an gating mga uniformed services dahil nga ang nagiging tanong anong nangyari sa chain of command, dito sa pagpaikot sa chain of command dahil hindi sinundan yung chain of command ng police, dahil dyan baa ng naging problema ay hindi nasuportahan yong pwersa natin ng AFP. Doon sa mga hearing namin, yun ang mga tanong namen. Sa MILF side naman, kailangan din nating malaman, kung meron tayong agreement sa MILF, kontrolado ba nila ang mga tao nila. Kung meron tayong agreement sa mga leader, e yung mga tao ba sa baba ay susunod sa peace agreement nating gagawin. Sila ba ay susunod sa BBL? Kaya marami naging kwestiyon at yung ating mga inaasahan ng nagsimula itong prosesong ito ay kailangang balikan natin para tiyakin kung talagang maaasahan yung mga pangakong yan, yung mga agreement na yan at kaya nilang iimplement. Yun ang aming pinagaaralan ngayon. Kung sa kasalukuyan ay hindi nila kayang iimplement, ano yung kailangan nating gawin para hindi mangyari ito halimbawa doon sa Mamasapano mayroong isang opisyal o may isang MILF na nagkamali or isang mistake, e dapat yung isang mistake ng isang tao ay hindi na mawasak yung isang buong proseso. So papaano natin gagawin sa BBL para patibayin ang BBL para kahit magkamali ng kaunti kahit ma delay kahit may miscommunication ay hindi naman magkaroon ng massacre.

Sotto: Na apart from yung mga tinatawag na probisyon ng BBL na maaring ma question dahil sa constitutionality hindi pa pinaguusapan yung pera diyan, Senator no, ang laki palang pera ito to finance the peace in Mindanao?

Sen. Bongbong: Malaki at ito ngang maraming nagtatanong na saan kukunin yung pera. Kaya ngayon nagising yung ating mga local government at sinasabi nila’y sa kanila kukunin dahil mayroong isang kukunin na four percent of the 60 percent kasi ang sharing dyan 60 percent sa national government at 40 percent ay para sa local government. Yung sa national government kukuha ng 4 percent that’s the equivalent of P52 billion every year na ilalagay doon sa Bangsamoro government; bukod pa doon meron pang normalization fund, ang budget ng ARMM ngayon na maitetakeover nila is P25 billion so lahat lahat ang ibabayad is P75 billion. Marami ngayon ang nagtatanong e saan mangggagaling yan, kanino kukunin yan. Marami pang ibang isyu hindi lamang sa pondo pati yung mga administration, kung papaano gagawin yun mga boboto sa plebisito na boboto na sumama na nasa ibang probinsiya, may mga barangay, mga bayan na isinasama sa plebisito na hindi nakadikit, non- contiguous doon sa Bangsamoro territory, papaano ang gagawin doon.

So kailangan namin pagaralan lahat yan. At ito pinagaaralan na namin bago nangyari ito. So marami na ring kailangang ayusin bago pa nagkaroon ng Mamasapano massacre ay marami na talagang kailangang Gawain doon sa mga problematic na mga provisions at dahil ang nangyari para magkaroon ng draft BBL, yung mga area na hindi mag agree ang gobyerno at MILF pinabayaang silent wala na lang nilagay para magkaroon na lang ng draft BBL. E ikako papaano ngayon wala naging maliwanag na Sistema, proseso ang sinasabi nila yan ang trabaho ng Congress, yun ang sabi sa amin ng palasyo, trabaho ng congress yan kayo ang maglagay. Yan ang ginagawa naming.

Sotto: Yon ang pinaka contentious na issues kaya silent sila?

Sen. Bongbong: Kaya sana, dahil hindi sila makapag agree e. Kaya nga pinabayaan nila, sabi pinaubaya nila sa Congreso para maghanap ng paraan para yung mga bagay bagay na yan, halimbawa yung sa pulis, ngayon lahat ng tao tinitingnan ano ba ang Bangsamoro police na yan. Ang sa BBL nakalagay yung Bangsamoro police ay ang MILF ang mamimili at gagamitin nila para maging pulis ay yung mga fighters nila. Papaya kaya ang pulis natin na yung, mangyari yung mga na involve sa Mamasapano ay gagawing pulis, magiging kapwa pulis nila, magiging private army pati yan. Tapos meron pa yung , anong gagawin doon 30 plus thousand na civil servants na tatanggalin dahil iaabolish yung ARMM? So lahat ng ibat ibang bagay na ito ay dahan dahan na naming binibigan ng solusyon at ginagawan ng paraan e bago na nga nangyari ito kayat sabi ko hindi naman talaga pwedeng ituloy yung aming usapan ni Secretary Deles at kami’y hindi nag agree. Sabi ko, hindi sinuspende ko nung Monday pa lang yung mga pagdinig sa senado tungkol sa BBL at hinahantay ngayon namin ang mga report sa Board of Inquiry ng PNP, meron din daw ilalabas ang MILF at maraming agencies ang gumagawa ng imbestigasyon report.

Sotto: Anong resulta yung hinihintay niyo bago I resume yung mga hearing Senator?

Sen. Bongbong: Pagka akoy may kumpiyansa na alam na natin ang nangyari ay meron na tayong pagbabasihan sa mga pagbabago na gusto nating gawin doon sa BBL. So yun ang hinahantay natin na hindi naman siguro every single or bawat detalye kailangan malaman pero at least maliwanag na kung anong nangyari, anong naging kakulangan, anong pagkakamali, at saan nagkaproblema, bakit nagkaganito para maayos natin yung kung anuman ang identified na problema, maayos na natin at hind naman ako naghahanap ng sisisihin o bibintangan dito. Ang layunin ko naman ay ayusin at pagandahin at maging perfect na nga yung BBL, yun ang goal naming legislators.

Siyempre hindi mabibigyan ng katarungan ang ating Fallen 44 at ang kanilang mga pamilya kung hindi naman maging accountable at malaman kung sino ba talaga ang responsable rito at kailangan may pananagutan sila. We cannot bring peace without justice so yun ang prinsipyo doon kayat kasama na rin ngayon ang pagbigay ng katarungan sa mga pamliya ng ating mga puis. Naalala ko nung kausap ko yung mga families e hindi sila humihingi nang kahit na ano, wala silang hinihingi na benepisyo na ganito na scholarship, wala silang sinabing ganyan bastat ang sabi nila yung hustisya para sa aming ama, asawa, kapatid yun lang naman ang kanilang hinihingi.

Clavio: Senador, tuloy ang hearing ng senado no hindi kagaya sa House?

Sen. Bongbong: Meron kaming executive session ulit mamayang 1 o clock. Natapos kami kahapon meron pa ring palagay ko dalawa pa yung witness naming so baka matapos na today.

Clavio: Totoo ba yung mga duda na kompirma?

Sen. Bongbong: Well ang nangyari talaga dito sa executive sessions ay lahat ng detalye, kasi more or less sa public hearings medyo kung ano ba yung pangyayari ay nalalaman na namin pero siguro dito nadetalye talaga kung saan sila pumunta, anong oras sila pinaputukan, lahat ng mga ganun, sinong kausap nila, saan sila humingi ng tulong, yun ang aming mga nagiging usapan ngayon. Ako ang lagi kong tinatanong tungkol sa coordination na sinasabi dahil yung sa side ng gobyerno nagsimulang tawagan ang MILF counterpart ng AJAG (Adhoc Joint Action Group) sila ang nagko communicate sa magkabilang panig e nagsimula silang tumatawag ng 5:30 ng umaga ng Linggo e natigil ang putukan ng alas kwatro ng hapon, nagpaputok yung AFP ng kanilang kanyon nung 5:30 na ng hapon, napakatagal. Yun talaga ang tinitingnan ko ng mabuti bakit nangyari na ganung katagal.

Kahit na yung commander nung kampo ng MILF ay nasabihan ng 11:30 ng umaga ng Linggo nasabihan na siya na itigil ang putukan dahil ang pinuputukan ninyo ay gobyerno e may ceasefire tayo dapat. Pero mula 11:30 4 o clock pa bago umano so four and a half hours bago natigil so ilang kaya ang namatay sa 4 and half hours na yon. So tapos sa other side naman, bakit hindi nagcoordinate yung AFP at PNP dyan lumalabas itong break ng chain of command, yung sinabi ni General Purisima sa mga commander niya huwag niyo munang sabihan yung dalawa tinutukoy niya si General Espina at saka si Secretary Roxas at “ako na ang bahala kay Catapang” e siya pala ang bahala na dapat makipagusap kay General Catapang para icoordinate, hindi pala niya nagawa dahil nasabihan niya ng 5:30 na nang umaga.

Clavio: Abang abang, Senator salamat sa oras po.

Sen. Bongbong: Maraming salamat at magandang umaga sa inyong lahat.

Back to Blog